Mất ngủ là một trong những rối loạn giấc ngủ phổ biến nhất, xảy ra khi bạn khó đi vào giấc ngủ, thức giấc nhiều lần giữa đêm, hoặc tỉnh dậy quá sớm và không thể ngủ lại. Mặc dù một số trường hợp mất ngủ chỉ thoáng qua – ví dụ như sau một giai đoạn căng thẳng hay thay đổi nơi sống – nhưng nếu tình trạng kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày, đó có thể là mất ngủ mạn tính.

Việc nhận biết đúng thời điểm cần đi khám chuyên khoa là rất quan trọng. Bởi mất ngủ mạn tính không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe như lo âu, trầm cảm, tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn nhịp tim. Điều trị muộn hoặc không đúng cách có thể khiến tình trạng trở nên dai dẳng và khó phục hồi.

Khi nào bạn cần gặp bác sĩ chuyên khoa?

Dưới đây là những dấu hiệu cho thấy bạn nên sớm thăm khám với bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ:

1. Mất ngủ kéo dài trên 1 tháng và không cải thiện

Nếu bạn đã thử thay đổi thói quen sinh hoạt như ngủ đúng giờ, tránh caffeine, hạn chế thiết bị điện tử trước khi ngủ nhưng vẫn không thể ngủ ngon, có thể bạn đang gặp một cơ chế bệnh lý phức tạp hơn cần được đánh giá bởi chuyên gia.

2. Mất ngủ ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống hàng ngày

Nhiều người mất ngủ rơi vào tình trạng mệt mỏi ban ngày, giảm tập trung, kém hiệu quả trong công việc. Ở một số trường hợp, thiếu ngủ kéo dài còn dẫn đến tăng nguy cơ tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động – đặc biệt với người làm việc ca đêm hoặc cần sự tỉnh táo cao.

3. Buồn ngủ ban ngày quá mức dù đã ngủ đủ giờ

Nếu bạn ngủ đủ thời lượng nhưng vẫn buồn ngủ, gật gù vào ban ngày, đó có thể là dấu hiệu của các rối loạn khác như ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên, rối loạn nhịp sinh học… Những tình trạng này không thể cải thiện chỉ bằng việc thay đổi lối sống mà cần được chẩn đoán chính xác tại Sleep Lab.

4. Đã dùng thuốc ngủ nhưng vẫn không hiệu quả

Nhiều người sử dụng thuốc an thần, thảo dược hoặc các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ không kê đơn. Tuy nhiên, nếu tình trạng vẫn không cải thiện, đặc biệt sau khi dùng thuốc trong nhiều tuần, bạn cần được đánh giá lại để áp dụng phương pháp điều trị chuyên sâu hơn như CBTi. Lạm dụng thuốc ngủ có thể dẫn đến phụ thuộc và rối loạn nhận thức.

5. Có bệnh nền liên quan

Mất ngủ thường đi kèm hoặc làm nặng thêm các bệnh lý như:

• Trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn stress sau sang chấn
• Cao huyết áp, rung nhĩ, tiểu đường
• Hội chứng chuyển hóa

Trong nhiều trường hợp, mất ngủ là dấu hiệu đầu tiên của các bệnh nền chưa được phát hiện.

6. Có các triệu chứng bất thường khi ngủ

Nếu bạn có những dấu hiệu như:

• Ngáy to, ngưng thở lúc ngủ, thức dậy thở dốc
• Cử động chân tay không kiểm soát, nói mớ, mộng du

thì đây không còn là mất ngủ đơn thuần mà có thể liên quan đến rối loạn giấc ngủ phức tạp hơn, cần được đánh giá bằng các phương tiện chuyên biệt như đo đa ký giấc ngủ (PSG) tại các trung tâm Sleep Lab.

Bác sĩ chuyên khoa sẽ làm gì?

Tại phòng khám chuyên về giấc ngủ, bạn sẽ được:

• Khai thác kỹ lưỡng về thời gian, tần suất và kiểu mất ngủ
• Được yêu cầu ghi nhật ký giấc ngủ trong 2 tuần
• Làm các bài đánh giá chuẩn hóa như thang điểm Insomnia Severity Index (ISI), thang đo buồn ngủ ban ngày Epworth (ESS), bảng đánh giá lo âu – trầm cảm (GAD-7, PHQ-9)
• Khám lâm sàng tổng quát, đo huyết áp, chỉ số BMI, đánh giá vùng cổ – họng nếu nghi ngờ có ngưng thở khi ngủ

Bác sĩ cũng sẽ xem xét chỉ định bạn đo giấc ngủ tại phòng Sleep Lab hoặc thiết bị đeo tại nhà, tùy mức độ nghi ngờ rối loạn giấc ngủ sinh lý hay bệnh lý.

Các phương pháp điều trị phổ biến

Lưu ý: Không nên dùng thuốc ngủ dài ngày nếu chưa được bác sĩ chuyên khoa chỉ định. Việc tự dùng thuốc có thể gây hại nhiều hơn lợi.

Lợi ích của việc khám và điều trị sớm

• Ngủ nhanh hơn, không còn nằm trằn trọc

• Ngủ sâu hơn, ít thức giấc giữa đêm

• Cải thiện tinh thần ban ngày, tăng hiệu suất học tập – làm việc

• Ngăn chặn tiến triển sang mất ngủ kháng trị

• Hạn chế tối đa việc phải lệ thuộc thuốc

Kết luận

Mất ngủ mạn tính không chỉ là vấn đề về giấc ngủ, mà phản ánh sự rối loạn toàn diện về cảm xúc, thần kinh và thể chất. Nếu bạn đang phải “chịu đựng” mất ngủ lâu ngày, đừng tiếp tục tự xoay sở một mình.

Hãy chủ động gặp bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ – để được tư vấn, chẩn đoán và điều trị đúng hướng, giúp bạn phục hồi giấc ngủ tự nhiên, khỏe mạnh và cải thiện chất lượng sống lâu dài.

Tài liệu tham khảo

1. Sateia MJ. International classification of sleep disorders – third edition. Chest. 2014.
2. Qaseem A et al. Management of Chronic Insomnia Disorder in Adults: A Clinical Practice Guideline. Ann Intern Med. 2016.
3. Riemann D et al. The European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia. J Sleep Res. 2017.
4. Morin CM, Benca R. Chronic insomnia. Lancet. 2012.