.png)
Giấc ngủ là gì?
Giấc ngủ là một phần không thể tách rời trong các hoạt động thường nhật của chúng ta – một trạng thái mà chúng ta hiếm khi suy nghĩ đến khi đang trải qua, nhưng lại rất thiếu hụt khi bị mất đi. Có nhiều định nghĩa về giấc ngủ trong y văn, với cấu trúc cơ bản như sau [1]:
-
một giai đoạn giảm hoạt động thể chất
-
duy trì một tư thế điển hình, chẳng hạn như nằm với mắt nhắm ở người
-
một trạng thái giảm đáp ứng với các kích thích bên ngoài
-
một trạng thái có thể phục hồi dễ dàng (trái ngược với các trạng thái giảm ý thức khác như ngủ đông hoặc hôn mê)
Giấc ngủ ở người được chia thành ba giai đoạn dựa trên các mô hình hoạt động điện não, chuyển động mắt và trương lực cơ [2]. Các giai đoạn này bao gồm:
-
Giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh (NREM – Non-Rapid Eye Movement), được phân chia thêm theo độ sâu của giấc ngủ thành:
-
giai đoạn 1
-
giai đoạn 2
-
giai đoạn 3 (còn được gọi là giấc ngủ sóng chậm)
-
-
Giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (REM – Rapid Eye Movement):
-
xuất hiện theo chu kỳ mỗi 60–90 phút
-
ban đầu là các đợt ngắn
-
thời gian kéo dài dần khi giấc ngủ tiếp diễn suốt đêm và vào sáng sớm
-
Chúng ta vào giấc ngủ như thế nào?
Khởi phát giấc ngủ và tính chu kỳ của nó là những quá trình được điều hòa chặt chẽ, chịu ảnh hưởng bởi ba yếu tố chính: yếu tố cảm xúc/nhận thức, nhịp sinh học và áp lực điều hòa nội môi. [1]
Nhân trên giao thoa thị giác (suprachiasmatic nucleus – SCN) của vùng dưới đồi, với các sợi trục chi phối nhiều vùng khác nhau trong não, đóng vai trò điều hòa thời gian ngủ, các hành vi và quá trình nội tiết, lượng thức ăn nạp vào, mức độ hoạt động thể chất và chuyển hóa cơ chất, nhằm duy trì tính nhịp điệu sinh học của quá trình khởi phát giấc ngủ. [2]
Nhịp điệu nội tại của các tế bào này được điều chỉnh bởi những biến thiên theo chu kỳ tự thân trong biểu hiện gen và mức độ protein của các yếu tố phiên mã, được kiểm soát bởi một mạng lưới phức tạp gồm các vòng lặp phản hồi âm của quá trình phiên mã – dịch mã. [3]
Các đường dẫn truyền trực tiếp từ võng mạc đến SCN cho phép đồng bộ hóa nhịp dao động nội tại của SCN với chu kỳ sáng/tối của môi trường. [2]
Ngược lại, áp lực điều hòa nội môi là một cơ chế thúc đẩy giấc ngủ, chưa rõ các tác nhân phân tử đặc hiệu, có biên độ tăng dần theo thời gian tỉnh táo và giảm xuống trong quá trình ngủ. [1]
Tại sao chúng ta cần ngủ?
Đây là câu hỏi then chốt trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học giấc ngủ và cho đến nay vẫn chưa có lời giải đầy đủ. Trong khi ngủ, cơ thể trải qua hàng loạt thay đổi sinh lý, bao gồm: điều hòa huyết áp, nhịp tim, tiết hormone, chức năng miễn dịch, sửa chữa tế bào, kiểm soát nhiệt độ, phục hồi khả năng ghi nhớ và chức năng nhận thức. [1]
Giấc ngủ điều hòa hệ thần kinh tự chủ, đây là một trong những vai trò cốt lõi của nó [2]. Hệ thần kinh tự chủ cực kỳ quan trọng trong việc điều hòa sinh lý của các quá trình tim mạch.
Nhân trên giao thoa thị giác (suprachiasmatic nucleus – SCN) có vai trò điều hòa chu kỳ ngủ – thức, đồng thời chịu sự chi phối của hệ thần kinh tự chủ. Để hoạt động hiệu quả, hệ thống này phụ thuộc đáng kể vào các tín hiệu ngoại sinh như: giấc ngủ, tiếp xúc với ánh sáng ban ngày, hoạt động vào ban ngày, và lượng thức ăn tiêu thụ. [3]
Thiếu ngủ làm suy giảm các tín hiệu này, dẫn đến gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm từ đó có thể ảnh hưởng tiêu cực đến huyết áp, chức năng tim và chuyển hóa.[4]
Tài liệu tham khảo
-
American Academy of Sleep Medicine. ICSD-3. Darien, IL: AASM; 2014.
-
Borbély AA, Achermann P. In: Kryger MH, Roth T, Dement WC (eds). Principles and Practice of Sleep Medicine, 6th ed. Philadelphia: Elsevier; 2017:377–387.
-
Moore RY. Sleep Med Rev 2007;11(6):465–482. doi:10.1016/j.smrv.2007.04.003
-
Takahashi JS. Diabetes Obes Metab 2015;17(Suppl 1):6–11. doi:10.1111/dom.12514
-
Walker MP. Ann N Y Acad Sci 2009;1156:168–197. doi:10.1111/j.1749-6632.2009.04416.
-
Somers VK, White DP, Amin R, et al. Circulation 2008;118(10):1080–1111. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.107.189375
-
Spiegel K, Leproult R, Van Cauter E. Lancet 1999;354(9188):1435–1439. doi:10.1016/S0140-6736(99)01376-8
.png)
