Máy thở PAP là gì? Ứng dụng trong điều trị ngưng thở khi ngủ

PAP là gì?

Positive Airway Pressure (PAP) là phương pháp điều trị hàng đầu cho hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA). PAP hoạt động dựa trên nguyên lý cung cấp dòng khí áp lực dương liên tục hoặc thay đổi theo chu kỳ, giúp duy trì sự thông thoáng của đường hô hấp trên suốt chu kỳ hô hấp khi ngủ.

Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy PAP không chỉ cải thiện triệu chứng mà còn giảm rõ rệt biến cố tim mạch, tăng huyết áp và buồn ngủ ban ngày ở bệnh nhân OSA.

Nguyên lý hoạt động

Trong OSA, đường hô hấp trên bị xẹp từng thời điểm trong lúc ngủ do giảm trương lực cơ và tăng sức cản vùng hầu họng. PAP cung cấp một áp lực dương không xâm lấn qua mặt nạ đeo mũi, miệng hoặc cả hai, từ đó:

• Chống lại lực xẹp đường thở

• Ngăn chặn hiện tượng ngưng thở hoặc giảm thở

• Duy trì thông khí ổn định về đêm

• Giúp cải thiện oxy hóa mô, giảm tình trạng vi thức giấc

Phân loại thiết bị PAP

1. CPAP (Continuous Positive Airway Pressure)

• Cung cấp áp lực dương ổn định liên tục trong cả thì hít vào và thở ra

• Là lựa chọn đầu tay trong điều trị OSA

• Thường khởi trị với áp lực từ 4–20 cmH₂O

• Có thể dùng máy tự động điều chỉnh áp (APAP) nếu chưa có kết quả đo PSG chính thức

2. BiPAP (Bilevel Positive Airway Pressure)

Áp lực dương 2 mức độ khác nhau: áp lực cao hơn khi hít vào (IPAP) và áp lực thấp hơn khi thở ra (EPAP)

Chỉ định cho bệnh nhân:

• Có tăng CO₂ máu (OSA kèm COPD)

• Không dung nạp CPAP

• Hội chứng giảm thông khí do béo phì (OHS)

3. Auto-PAP (APAP)

• Tự động điều chỉnh áp lực tùy theo tình trạng hô hấp từng thời điểm

• Hữu ích khi cần thử nghiệm ban đầu tại nhà

• Không nên thay thế PSG trong trường hợp cần chẩn đoán phân biệt hoặc đánh giá rối loạn phức tạp

Khi nào cần sử dụng máy PAP?

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM):

• Chỉ số AHI ≥15 lần/giờ: dù không có triệu chứng

• AHI ≥5 lần/giờ + triệu chứng: buồn ngủ ngày, ngưng thở khi ngủ, tăng huyết áp, tiểu đường type 2, đột quỵ cũ

• Ngưng thở khi ngủ ở người có bệnh nền tim mạch

Ngoài ra, PAP cũng có vai trò trong:

• Điều trị OSA kháng trị với biện pháp khác (giảm cân, dụng cụ hàm)

• OSA ở phụ nữ mang thai

• Hỗ trợ sau phẫu thuật hẹp đường thở

Lợi ích điều trị bằng PAP:

• Ngăn ngừa vi thức giấc → cải thiện chất lượng giấc ngủ

• Giảm đáng kể triệu chứng ngủ ngày, mệt mỏi, suy giảm trí nhớ

• Hạ huyết áp tâm thu và tâm trương (đặc biệt trong tăng huyết áp kháng trị)

• Giảm nguy cơ đột quỵ, bệnh tim mạch, tai nạn giao thông

• Tăng hiệu suất lao động – cải thiện tâm trạng và chất lượng sống

Hướng dẫn sử dụng và tuân thủ

Hiệu quả của PAP phụ thuộc mạnh vào mức độ tuân thủ điều trị. Một số yếu tố then chốt bao gồm:

• Chọn mặt nạ phù hợp: mũi, miệng hay cả mặt

• Tập làm quen trong ngày: đeo máy vài phút lúc nghỉ ngơi

• Sử dụng máy ≥ 4 giờ mỗi đêm, ≥ 70% số đêm trong tháng

• Chỉnh áp lực đúng mức, có theo dõi đáp ứng bằng dữ liệu

Các vấn đề thường gặp:

• Khô mũi, khô miệng → cần tích hợp máy tạo ẩm (humidifier)

• Cảm giác ngộp thở → xem xét chuyển BiPAP hoặc giảm áp ban đầu

• Rò khí → điều chỉnh dây đeo, đổi loại mặt nạ

Tư vấn – theo dõi sát từ bác sĩ giấc ngủ và kỹ thuật viên giúp tăng khả năng tuân thủ điều trị.

Những ai không nên dùng PAP?

• Bệnh nhân suy tim mức độ nặng (EF <30%) có Cheyne-Stokes → cần đánh giá

• chỉ định kỹ lưỡng

• Nhiễm trùng cấp vùng mũi – họng gây tắc nghẽn hoàn toàn

• Người bị hoảng loạn hoặc rối loạn tâm thần nặng chưa kiểm soát

Kết luận

Máy PAP là phương pháp điều trị nền tảng và hiệu quả nhất cho ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Việc lựa chọn thiết bị phù hợp – huấn luyện bệnh nhân – theo dõi sát tuân thủ và hiệu quả là chìa khóa giúp cải thiện chất lượng sống, ngăn ngừa biến chứng tim mạch và thần kinh lâu dài..

Tài liệu tham khảo

1. Epstein LJ et al. Clinical guideline for the evaluation, management and long-term care of obstructive sleep apnea in adults. J Clin Sleep Med. 2009;5(3):263–76.

2. Sullivan CE et al. Reversal of obstructive sleep apnoea by continuous positive airway pressure applied through the nares. Lancet. 1981;1(8225):862–5.

3. Patil SP et al. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2019;15(2):335–343.

4. Randerath WJ et al. European Respiratory Society guideline on non-CPAP therapies for obstructive sleep apnoea. Eur Respir J. 2021;57(2):2002726.