1. Ngưng thở khi ngủ và tư thế nằm có liên quan như thế nào?

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là tình trạng đường thở bị hẹp hoặc tắc nhiều lần trong lúc ngủ, gây ngáy to, thức giấc giữa đêm, mệt mỏi ban ngày và làm tăng nguy cơ cao huyết áp, bệnh tim, tiểu đường...

Điều ít người biết là tư thế nằm khi ngủ có thể làm tình trạng ngưng thở nặng hơn. Khi nằm ngửa, trọng lực khiến lưỡi và các mô mềm dễ tụt về phía sau, chặn đường thở. Với một số người, chỉ cần đổi sang nằm nghiêng là đã cải thiện rõ rệt tình trạng này.

Đây được gọi là OSA phụ thuộc tư thế (Positional OSA, viết tắt là POSA). Trong thực hành, POSA thường được hiểu là AHI khi nằm ngửa ≥ 2 lần AHI khi không ngửa.

2. Liệu pháp tư thế là gì?

Liệu pháp tư thế là một phương pháp điều trị giúp người bệnh tránh nằm ngửa khi ngủ, thay vào đó nằm nghiêng để giữ cho đường thở thông thoáng hơn. Phương pháp này có thể thực hiện bằng cách:

• Tập thay đổi thói quen ngủ.
• Sử dụng gối chuyên dụng hoặc đệm lưng để không thể lật ngửa.
• Dùng thiết bị báo rung để nhắc khi đang nằm ngửa.

Phương pháp này được nghiên cứu là có hiệu quả với người bị OSA nhẹ đến trung bình, đặc biệt là những người bị nặng hơn khi nằm ngửa.

3. Ai có thể phù hợp với liệu pháp tư thế?

Không phải ai bị OSA cũng phù hợp với liệu pháp tư thế. Những người có khả năng hưởng lợi nhất thường là:

• Người có OSA phụ thuộc tư thế (tức các cơn ngưng thở chủ yếu xảy ra khi nằm ngửa).
• Người có OSA mức độ nhẹ đến trung bình.
• Người không dùng được CPAP hoặc muốn thử phương pháp đơn giản hơn, ít thiết bị hơn.

Việc xác định ai phù hợp cần dựa vào kết quả đo đa ký giấc ngủ tại nhà hoặc xét nghiệm giấc ngủ tại nhà, do bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ chỉ định.

4. Lợi ích của liệu pháp tư thế

Liệu pháp tư thế không thay thế CPAP, nhưng có thể mang lại một số lợi ích cho những người phù hợp:

• Giúp giảm ngưng thở trong trường hợp phù hợp: Tổng quan Cochrane (2019) cho thấy ở người có POSA, tránh nằm ngửa giúp giảm ~7,38 sự kiện ngưng/giảm thở mỗi giờ so với không điều trị; tuy nhiên CPAP vẫn hiệu quả hơn về giảm AHI.
• Không cần đeo máy móc phức tạp: Không phải đeo mặt nạ hay máy thở, người bệnh có thể thấy thoải mái hơn khi ngủ — đặc biệt là trong các trường hợp OSA nhẹ hoặc không dung nạp CPAP.
• Dễ áp dụng tại nhà, chi phí thấp: Thiết bị hỗ trợ như gối tư thế thường đơn giản, nhỏ gọn và có chi phí hợp lý hơn.
• Giúp tuân thủ điều trị ngưng thở khi ngủ tốt hơn.

5. Lưu ý quan trọng

Liệu pháp tư thế không thay thế hoàn toàn CPAP: CPAP vẫn là phương pháp hiệu quả nhất, đặc biệt với OSA trung bình đến nặng.

Cần được bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ đánh giá: Người bệnh không nên tự ý áp dụng. Cần có chẩn đoán, phân tích dữ liệu giấc ngủ và theo dõi hiệu quả để đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài.

6. Kết luận

Liệu pháp tư thế là một giải pháp không xâm lấn, dễ áp dụng và ít tốn kém cho những người bị ngưng thở khi ngủ mức độ nhẹ đến trung bình, đặc biệt khi các đợt ngưng thở xảy ra chủ yếu lúc nằm ngửa. Đây không phải là phương pháp thay thế hoàn toàn CPAP, nhưng có thể là lựa chọn bổ sung hoặc tạm thời nếu được bác sĩ chỉ định đúng cách.

Người bệnh cần được chẩn đoán chính xác và theo dõi định kỳ để đảm bảo hiệu quả điều trị và tránh những biến chứng lâu dài của ngưng thở khi ngủ.

Tài liệu tham khảo

1. Srijithesh PR, Aghoram R, Goel A, Dhanya J. Positional therapy for obstructive sleep apnoea. Cochrane Database Syst Rev. 2019;Issue 5:CD010990. doi:10.1002/14651858.CD010990.pub2.
2. Ki‑Il Lee; Ji Ho Choi. Positional Therapy for Obstructive Sleep Apnea: Therapeutic Modalities and Clinical Effects. Sleep Med Res. 2023;14(3): 129–134. doi:10.17241/smr.2023.01837.

Miễn trừ trách nhiệm y khoa: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo. Việc chẩn đoán và thay đổi phác đồ điều trị bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ.