Hen phế quản là bệnh viêm mạn tính của đường thở, gây khò khè, khó thở, tức ngực và ho, thay đổi theo thời gian và cường độ, cùng với sự hạn chế luồng khí thở ra thay đổi. Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnoea – OSA) là rối loạn giấc ngủ đặc trưng bởi sự ngưng thở từng đợt khi ngủ do tắc nghẽn đường thở trên.

Mặc dù đây là hai bệnh khác nhau, nhưng chúng có thể cùng tồn tại ở một người, tương tác với nhau và khiến tình trạng hô hấp trở nên phức tạp hơn nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách. Bài viết này giúp bạn hiểu mối liên quan giữa hen và OSA, cách nhận biết và hướng điều trị phối hợp giúp cải thiện hiệu quả kiểm soát bệnh.

1. Mối liên quan giữa hen phế quản và OSA

Hen phế quản làm đường thở nhạy cảm và dễ bị viêm. OSA làm giấc ngủ bị gián đoạn và giảm oxy máu. Khi hai bệnh này cùng xảy ra, chúng củng cố lẫn nhau, khiến tình trạng viêm hô hấp trở nên nghiêm trọng hơn và khó kiểm soát bằng điều trị thông thường.

2. Tỷ lệ mắc OSA ở bệnh nhân hen

Khoảng 50% người mắc hen cũng bị OSA – cao hơn 2.6 lần so với người không hen.
OSA thường xuất hiện nhiều hơn ở người hen nặng, hen lâu năm, hoặc khó kiểm soát.
Tuy nhiên, OSA ở người hen thường khó nhận biết, dễ bị bỏ sót vì triệu chứng không điển hình.

3. Cơ chế tương tác giữa hen và OSA

Hen góp phần làm tăng nguy cơ OSA:

Gây viêm và phù nề đường thở trên, làm dễ xẹp đường thở khi ngủ.
Thuốc corticoid dạng hít có thể ảnh hưởng cơ vùng cổ, làm giảm khả năng giữ đường thở mở.
Hen thường kèm theo viêm mũi dị ứng hoặc trào ngược dạ dày thực quản (GERD) – những yếu tố làm tăng nguy cơ OSA.

OSA làm hen nặng hơn:

Giảm oxy máu từng đợt, kích hoạt phản ứng viêm đường thở.
Làm rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng miễn dịch và khả năng hồi phục.
Gây tái cấu trúc đường thở, khiến hen khó kiểm soát và giảm đáp ứng với corticoid.

4. Dấu hiệu nhận biết OSA ở người bị hen

Hãy lưu ý đến khả năng mắc OSA nếu bạn có hen và đồng thời có các triệu chứng sau:

Ngáy khi ngủ, thỉnh thoảng ngưng thở (người thân phát hiện),
Tiểu đêm, mệt mỏi vào buổi sáng, khó tập trung,
Hen vẫn không ổn định dù tuân thủ điều trị,
Hay thức giấc đột ngột về đêm do nghẹt thở.

5. Tác động xấu nếu không điều trị đúng

Nếu OSA không được phát hiện và điều trị ở người bị hen:

Cơn hen sẽ dễ xảy ra hơn, đặc biệt vào ban đêm.
Hen sẽ khó kiểm soát hơn, phải dùng nhiều thuốc hơn.
Nguy cơ giảm chức năng phổi theo thời gian cao hơn.
Tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, đặc biệt ở người lớn tuổi.

6. Phát hiện và điều trị OSA ở người bệnh hen

Đối với người bệnh:

Nếu bạn có hen và các triệu chứng nghi ngờ OSA, hãy đến khám tại các trung tâm chuyên sâu về hô hấp hoặc giấc ngủ.
Chia sẻ với bác sĩ về giấc ngủ, triệu chứng ban đêm và tình trạng mệt mỏi ban ngày.

Đối với bác sĩ:

Nên sàng lọc OSA ở người hen không đáp ứng điều trị, có BMI cao, ngáy khi ngủ, hoặc hen ban đêm dai dẳng.
Đa ký giấc ngủ (Polysomnography) là phương pháp chẩn đoán tiêu chuẩn cho OSA.

7. Vai trò của CPAP trong điều trị OSA đi kèm hen

CPAP (máy thở áp lực đường thở dương liên tục) giúp giữ cho đường thở không bị xẹp khi ngủ.
Ở bệnh nhân hen có OSA, CPAP giúp:
- Giảm tần suất cơn hen về đêm,
- Cải thiện chất lượng giấc ngủ,
- Giảm mệt mỏi ban ngày, tăng khả năng hoạt động.

Kết luận

Hen phế quản và ngưng thở khi ngủ có mối liên hệ chặt chẽ và ảnh hưởng qua lại. Việc chẩn đoán và điều trị OSA một cách hiệu quả ở bệnh nhân hen có thể cải thiện đáng kể khả năng kiểm soát bệnh, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng sống.

Tài liệu tham khảo:

Bouloukaki I, et al. Overlaps between obstructive sleep apnoea and other respiratory diseases. Breathe 2022; 18: 220073.