1. Ngưng thở khi ngủ không chỉ là chuyện “ngủ ngáy”

Chứng ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn (OSA) là một tình trạng bệnh lý thường bị hiểu lầm là chỉ đơn giản “ngủ ngáy”. Trên thực tế, OSA là hiện tượng đường thở bị tắc lặp đi lặp lại trong khi ngủ, gây ra hàng chục đến hàng trăm lần ngưng thở trong một đêm.

Mỗi lần ngưng thở khiến oxy máu giảm, người bệnh thức giấc ngắn giữa đêm dù không nhận ra, làm cho giấc ngủ bị gián đoạn liên tục. Hệ quả là giấc ngủ không sâu, không hồi phục – khiến người bệnh mệt mỏi kéo dài, buồn ngủ ban ngày, giảm trí nhớ, thậm chí ảnh hưởng tim mạch và chuyển hóa.

Vì vậy, ngoài việc điều trị để giảm số lần ngưng thở, một mục tiêu quan trọng không kém là phục hồi chất lượng giấc ngủ tự nhiên.

2. Tư thế ngủ – một yếu tố đơn giản nhưng quan trọng

Khi nằm ngửa, trọng lực khiến các mô mềm ở cổ họng và lưỡi dễ tụt về phía sau, chèn ép đường thở. Đây là lý do vì sao nhiều người bị OSA nặng hơn rõ rệt khi nằm ngửa.

Tình trạng này được gọi là OSA phụ thuộc tư thế (Positional OSA – POSA), nghĩa là các đợt ngưng thở khi ngủ xảy ra nhiều hơn hoặc nặng hơn khi người bệnh nằm ngửa so với khi nằm nghiêng.

Ở nhóm này, việc điều chỉnh tư thế ngủ đơn giản như nằm nghiêng thay vì nằm ngửa có thể giúp giảm đáng kể số lần ngưng thở, từ đó cải thiện giấc ngủ một cách tự nhiên và hiệu quả.

3. Liệu pháp tư thế giúp cải thiện giấc ngủ ra sao?

Liệu pháp tư thế (Positional Therapy – PT) là một phương pháp điều trị giúp người bệnh tránh nằm ngửa trong lúc ngủ. Đây là một phương pháp đơn giản, không dùng thuốc, có thể thực hiện tại nhà thông qua:

Gối tư thế
Thiết bị đeo lưng chống nằm ngửa.
Thiết bị báo rung khi người bệnh quay về tư thế nằm ngửa.

Theo tổng quan Cochrane (2019), ở người có OSA phụ thuộc tư thế, liệu pháp tư thế giúp giảm khoảng 7.38  sự kiện ngưng/giảm thở mỗi giờ so với không điều trị và cải thiện điểm số buồn ngủ ban ngày khoảng 1.58 điểm.

Nhờ đó, liệu pháp tư thế không chỉ giúp giảm số lần ngưng thở mà còn có thể góp phần làm giấc ngủ ít bị gián đoạn hơn, đặc biệt ở nhóm người bệnh OSA nhẹ đến trung bình có phụ thuộc tư thế rõ rệt.

4. Vai trò phối hợp với các phương pháp điều trị khác

Liệu pháp tư thế không phải là phương pháp thay thế cho tất cả các trường hợp OSA, đặc biệt là các ca trung bình đến nặng. Tuy nhiên, trong các chiến lược điều trị cá nhân hóa hiện nay, liệu pháp tư thế được xem là giải pháp hỗ trợ hữu ích khi:

Người bệnh mới bắt đầu điều trị và cần thời gian thích nghi với CPAP.
Người bệnh có chỉ số ngưng thở tăng cao rõ rệt khi nằm ngửa.
Người bệnh không thể sử dụng CPAP liên tục suốt đêm.

Việc phối hợp giữa liệu pháp tư thế và CPAP được cho là có thể giúp cải thiện sự thoải mái và tăng khả năng tuân thủ điều trị, đặc biệt ở những người bệnh có tình trạng ngưng thở nặng hơn khi nằm ngửa.

Trong thực tế, nhiều bệnh nhân cho biết cảm thấy dễ chịu hơn khi sử dụng CPAP kết hợp với thay đổi tư thế ngủ phù hợp — nhờ đó, họ có xu hướng sử dụng thiết bị đều đặn hơn và cảm nhận giấc ngủ chất lượng hơn so với khi chỉ dùng CPAP đơn lẻ.

5. Kết luận

Liệu pháp tư thế là một hướng tiếp cận đơn giản, an toàn và dễ thực hiện – có thể góp phần làm giấc ngủ ít bị gián đoạn hơn nhờ giảm sự kiện hô hấp và buồn ngủ ban ngày ở người bị ngưng thở khi ngủ phụ thuộc tư thế. Dù không thay thế CPAP, nhưng phương pháp này có thể:

Hỗ trợ giảm số lần ngưng thở.
Hạn chế thức giấc giữa đêm.
Giúp người bệnh cảm thấy ngủ sâu và dễ chịu hơn mỗi sáng thức dậy.

Nếu người bệnh cảm thấy ngủ không ngon dù ngủ đủ giờ, hay đã điều trị nhưng vẫn mệt mỏi vào ban ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ. Có thể người bệnh đang gặp tình trạng OSA phụ thuộc tư thế, và liệu pháp tư thế sẽ là phần còn thiếu trong việc phục hồi lại một giấc ngủ chất lượng đúng nghĩa.

Tài liệu tham khảo

Huang W, Wang X, Xu C, Xu H, Zhu H, Liu S, et al. Prevalence, characteristics, and respiratory arousal threshold of positional obstructive sleep apnea in China: a large-scale study from the Shanghai Sleep Health Study cohort. Respir Res. 2022;23(1):240. doi:10.1186/s12931-022-02141-3.
Srijithesh PR, Aghoram R, Goel A, Dhanya J. Positional therapy for obstructive sleep apnoea. Cochrane Database Syst Rev. 2019;5:CD010990. doi:10.1002/14651858.CD010990.pub2.

Miễn trừ trách nhiệm y khoa: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo. Việc chẩn đoán và thay đổi phác đồ điều trị bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ.